Zawroty głowy mogą pojawić się nagle i znacząco utrudnić codzienne funkcjonowanie. Szczególnie niepokojące dla pacjenta bywają sytuacje, kiedy świat zaczyna wirować podczas obracania się w łóżku, wstawania, schylania się, odchylania głowy do tyłu lub zmiany jej pozycji. Jedną z częstych przyczyn takich dolegliwości są łagodne napadowe położeniowe zawroty głowy – BPPV.

W przypadku BPPV skutecznym sposobem postępowania mogą być manewry repozycyjne, między innymi dobrze przebadany manewr Epleya. W Terapil Fizjoterapia w Szczytnie diagnostyka funkcjonalna pacjenta z zawrotami głowy może obejmować ocenę charakteru dolegliwości, odpowiednie testy położeniowe oraz – jeżeli istnieją wskazania – dobór właściwego manewru repozycyjnego.

Warto jednak podkreślić, że nie każdy zawrót głowy pochodzi z błędnika i nie każdy powinien być leczony manewrem Epleya. Kluczowe znaczenie ma wcześniejsze różnicowanie objawów.

Zawroty głowy i BPPV – czym są położeniowe zawroty głowy?

BPPV, czyli Benign Paroxysmal Positional Vertigo, oznacza łagodne napadowe położeniowe zawroty głowy. Jest to zaburzenie dotyczące obwodowej części układu przedsionkowego.

Charakterystyczne dla BPPV są krótkotrwałe napady zawrotów głowy wywoływane określoną zmianą położenia głowy.

Pacjent może zauważyć zawroty głowy przede wszystkim podczas:

• obracania się z boku na bok w łóżku,

• kładzenia się,

• wstawania z łóżka,

• schylania,

• odchylania głowy do tyłu,

• patrzenia do góry,

• szybkiej zmiany pozycji głowy.

Pacjenci często określają takie dolegliwości jako „problem z błędnikiem”, jednak jest to bardzo szerokie określenie. Dlatego przed rozpoczęciem terapii zawrotów głowy warto ustalić prawdopodobny mechanizm powstawania objawów.

Otolity a zawroty głowy – dlaczego zaczyna wirować?

W uchu wewnętrznym znajduje się niezwykle precyzyjny układ odpowiedzialny za odbieranie informacji związanych z ruchem i położeniem głowy.

Jednym z jego elementów są trzy kanały półkoliste: przedni, tylny i boczny, nazywany również poziomym.

W obrębie układu przedsionkowego znajdują się również struktury otolitowe. W praktyce klinicznej pacjenci często spotykają się z określeniami otolity, „kryształki w uchu” lub „kryształki w błędniku”.

W BPPV przemieszczony materiał otolitowy może dostać się do kanału półkolistego. Podczas określonych ruchów głowy jego przemieszczanie się wpływa na przepływ endolimfy i może doprowadzić do nieprawidłowej stymulacji układu przedsionkowego.

W rezultacie pojawia się charakterystyczny napad wirowych zawrotów głowy, któremu może towarzyszyć oczopląs.

Dlatego w przypadku BPPV terapia nie polega na klasycznym masażu czy „nastawieniu błędnika”. Manewry repozycyjne mają za zadanie odpowiednio przemieścić materiał otolitowy poza obszar kanału półkolistego, w którym powoduje on objawy.

Fizjoterapia zawrotów głowy w Szczytnie – najpierw diagnostyka

Pacjent szukający pomocy z powodu zawrotów głowy w Szczytnie może trafić do fizjoterapeuty zajmującego się diagnostyką funkcjonalną układu przedsionkowego.

Bardzo ważnym elementem wizyty jest wywiad.

Fizjoterapeuta może zapytać między innymi:

jak długo trwa pojedynczy napad zawrotów głowy, w jakich sytuacjach się pojawia, czy występuje podczas obracania się w łóżku, czy problem pojawił się nagle, czy zawrotom towarzyszą nudności, zaburzenia równowagi, szumy uszne, problemy ze słuchem, bóle głowy lub objawy neurologiczne.

Dopiero później można przejść do odpowiednio dobranego badania.

W przypadku podejrzenia BPPV kanału tylnego jednym z najważniejszych testów jest test Dix-Hallpike’a.

Test Dix-Hallpike’a – diagnostyka BPPV

Test Dix-Hallpike’a jest jednym z podstawowych testów wykorzystywanych w diagnostyce BPPV kanału tylnego.

Podczas badania pacjent jest ustawiany w określonych pozycjach, a terapeuta obserwuje jego reakcję oraz ruchy gałek ocznych.

Istotna jest nie tylko odpowiedź pacjenta:

„Tak, teraz kręci mi się w głowie”.

Znaczenie ma również pojawienie się i charakter oczopląsu.

Na tej podstawie, wraz z pozostałymi elementami badania, można ocenić, czy obraz odpowiada BPPV oraz określić prawdopodobną stronę i kanał związany z problemem.

W przypadku podejrzenia BPPV kanału poziomego wykorzystuje się inne testy położeniowe, między innymi supine roll test.

Ma to ogromne znaczenie dla dalszej terapii, ponieważ manewr Epleya nie jest uniwersalnym manewrem na wszystkie rodzaje zawrotów głowy.

Manewr Epleya – na czym polega?

Manewr Epleya jest jednym z najlepiej poznanych i przebadanych manewrów repozycyjnych wykorzystywanych przede wszystkim w przypadku BPPV kanału tylnego.

Procedura polega na przeprowadzeniu głowy i ciała pacjenta przez kolejne, odpowiednio dobrane pozycje.

Nie są to przypadkowe ruchy.

Ich kierunek wynika z anatomii kanałów półkolistych oraz mechanizmu powstawania BPPV. Odpowiednia sekwencja ustawienia głowy wykorzystuje między innymi działanie grawitacji, aby umożliwić przemieszczenie materiału otolitowego.

Dlatego manewr Epleya powinien zostać dobrany do wyniku badania, a nie wykonywany automatycznie u każdej osoby zgłaszającej zawroty głowy.

Czy manewr Epleya jest skuteczny?

Manewr Epleya nie jest jedynie popularną techniką stosowaną w gabinetach. Jego skuteczność była oceniana w randomizowanych badaniach klinicznych, przeglądach systematycznych oraz metaanalizach.

Dostępne dane naukowe potwierdzają jego skuteczność w leczeniu odpowiednio rozpoznanego BPPV kanału tylnego.

W metaanalizie dotyczącej stosowania manewru Epleya wykazano zwiększenie szansy na całkowite ustąpienie zawrotów głowy po tygodniu w porównaniu z postępowaniem kontrolnym.

W jednej z analiz badań randomizowanych oszacowano również NNT na około 3. W uproszczeniu oznacza to, że leczenie około trzech pacjentów pozwala uzyskać jeden dodatkowy korzystny wynik w porównaniu z grupą kontrolną.

Jest to szczególnie interesujące, ponieważ w prawidłowo rozpoznanym BPPV terapia może być stosunkowo krótka i jest ukierunkowana na mechanizm odpowiedzialny za powstawanie objawów.

Czy jeden manewr Epleya wystarczy?

Czasami poprawa następuje bardzo szybko – nawet po jednej sesji. Nie oznacza to jednak, że jeden manewr zawsze całkowicie rozwiązuje problem.

Badania dotyczące powtarzania manewru Epleya pokazują, że skuteczność pierwszej sesji różni się pomiędzy badaniami, a u części pacjentów potrzebne są kolejne próby.

Dlatego istotnym elementem terapii jest re-test.

Po przeprowadzeniu odpowiedniego manewru fizjoterapeuta może ponownie ocenić reakcję pacjenta i sprawdzić, czy charakterystyczna odpowiedź nadal występuje.

Brak całkowitej poprawy po pierwszej procedurze nie musi więc oznaczać, że manewry repozycyjne nie działają.

Manewry repozycyjne – nie tylko manewr Epleya

Choć pacjenci najczęściej szukają informacji dotyczących manewru Epleya, fizjoterapia BPPV obejmuje również inne procedury.

W zależności od rodzaju BPPV zastosowanie mogą znaleźć między innymi:

manewr Epleya, manewr Semonta oraz manewry repozycyjne stosowane w przypadku kanału poziomego.

Wybór odpowiedniego manewru powinien wynikać z badania.

To właśnie dlatego warto odróżnić samo wykonanie manewru od pełniejszego postępowania diagnostyczno-terapeutycznego.

Nie chodzi o to, aby „zrobić Epleya”, ale aby najpierw określić, czy pacjent rzeczywiście ma BPPV, jaki kanał może być zajęty, po której stronie znajduje się problem i jaki manewr będzie w tej sytuacji odpowiedni.

„Wypadły mi kryształki w błędniku” – czy to prawda?

Pacjenci bardzo często posługują się określeniami:

„wypadły mi kryształki”,„przesunęły mi się otolity”,„mam kryształki w błędniku”,„muszę nastawić błędnik”.

Są to uproszczenia pomagające opisać problem, ale rzeczywisty mechanizm jest bardziej złożony.

W przypadku BPPV istotne jest nieprawidłowe przemieszczenie materiału otolitowego i jego oddziaływanie na określony kanał półkolisty.

Dlatego terapia powinna wynikać z anatomii i fizjologii układu przedsionkowego, a nie z przypadkowego wykonywania ruchów głową.

Rehabilitacja zawrotów głowy – kiedy potrzebne są ćwiczenia?

Nie każdy pacjent po wykonaniu manewru repozycyjnego natychmiast odzyskuje pełne poczucie stabilności.

U części osób mogą utrzymywać się problemy związane z równowagą, ruchem głowy czy poczuciem niepewności podczas aktywności.

W takich sytuacjach zastosowanie może mieć rehabilitacja przedsionkowa.

W zależności od rozpoznanego problemu terapia może obejmować odpowiednio dobrane ćwiczenia związane między innymi ze stabilizacją wzroku, równowagą, ruchem głowy oraz adaptacją i habituacją układu nerwowego.

Ważne jest jednak rozróżnienie dwóch sytuacji.

Jeżeli przyczyną objawów jest aktywne BPPV, podstawowym postępowaniem są odpowiednio dobrane manewry repozycyjne. Jeżeli natomiast po leczeniu pozostają inne zaburzenia funkcjonalne, fizjoterapeuta może rozważyć dalszą rehabilitację przedsionkową.

Czy każde zawroty głowy można leczyć u fizjoterapeuty?

Nie.

To niezwykle ważne szczególnie w przypadku osób wyszukujących w internecie hasła takie jak „leczenie błędnika”, „ćwiczenia na zawroty głowy”, „manewr Epleya w domu” czy „jak przesunąć otolity”.

Zawroty głowy są objawem, a nie jedną konkretną chorobą.

Ich przyczyny mogą być bardzo różne. Oprócz BPPV mogą wiązać się między innymi z innymi zaburzeniami układu przedsionkowego, migreną przedsionkową, chorobami neurologicznymi i szeregiem innych problemów zdrowotnych.

Dlatego nie należy automatycznie zakładać, że każde wirowanie oznacza „przesunięte otolity”.

Kiedy zawroty głowy wymagają pilnej konsultacji lekarskiej?

Szczególną ostrożność należy zachować, kiedy zawroty głowy mają nietypowy charakter albo pojawiają się razem z nowymi objawami neurologicznymi.

Pilnej oceny medycznej mogą wymagać między innymi nagłe zawroty głowy połączone z zaburzeniami mowy, nowym osłabieniem kończyn, zaburzeniami czucia, podwójnym widzeniem, znacznymi problemami z chodzeniem lub innymi nagle powstałymi objawami neurologicznymi.

Dobry fizjoterapeuta zajmujący się zawrotami głowy i rehabilitacją przedsionkową powinien więc wiedzieć nie tylko, jak wykonać manewr repozycyjny, ale również kiedy nie należy go wykonywać i kiedy pacjent wymaga dalszej diagnostyki medycznej.

Fizjoterapeuta a zawroty głowy – jak może wyglądać wizyta?

Wizyta pacjenta zgłaszającego zawroty głowy w Terapil Fizjoterapia w Szczytnie może obejmować kilka etapów.

Pierwszym jest dokładny wywiad dotyczący zawrotów głowy i sytuacji, w których występują.

Kolejnym etapem jest badanie funkcjonalne oraz – jeżeli istnieją wskazania – wykonanie odpowiednich testów położeniowych.

Jeżeli obraz odpowiada BPPV, fizjoterapeuta może określić prawdopodobnie zajęty kanał i stronę, a następnie dobrać odpowiedni manewr repozycyjny.

Po terapii można przeprowadzić re-test.

Jeżeli natomiast wynik badania nie odpowiada typowemu BPPV lub pojawiają się niepokojące objawy, pacjent może wymagać konsultacji z lekarzem, np. neurologiem, laryngologiem lub innym specjalistą.

Zawroty głowy podczas obracania się w łóżku – nie musisz od razu zakładać, że „to błędnik”

Jeżeli podczas obracania się w łóżku nagle pojawia się silne wrażenie wirowania, które następnie ustępuje, BPPV jest jedną z możliwości, które warto uwzględnić w diagnostyce.

Podobnie jest wtedy, gdy zawroty pojawiają się przy wstawaniu, kładzeniu, schylaniu czy odchylaniu głowy.

W takiej sytuacji warto przeprowadzić odpowiednie badanie zamiast samodzielnie wykonywać przypadkowe manewry znalezione w internecie.

Prawidłowe określenie strony i kanału ma bezpośrednie znaczenie dla wyboru właściwego manewru.

Zawroty głowy Szczytno – pomoc fizjoterapeutyczna w Terapil Fizjoterapia

Jeżeli występują u Ciebie zawroty głowy przy zmianie pozycji, zawroty głowy podczas obracania się w łóżku, uczucie wirowania lub problemy z równowagą, jednym z elementów diagnostyki może być ocena układu przedsionkowego.

W Terapil Fizjoterapia w Szczytnie możliwa jest konsultacja fizjoterapeutyczna pacjentów z zawrotami głowy oraz przeprowadzenie odpowiednich testów funkcjonalnych i położeniowych.

Jeżeli badanie wskazuje na łagodne napadowe położeniowe zawroty głowy – BPPV, możliwe jest dobranie odpowiedniego manewru repozycyjnego, np. manewru Epleya, zależnie od rozpoznanego wariantu BPPV.

Celem nie jest jedynie chwilowe zmniejszenie zawrotów głowy, lecz możliwie dokładne określenie mechanizmu problemu i dobranie właściwego postępowania.

Zawroty głowy nie zawsze oznaczają BPPV, ale jeśli rzeczywiście odpowiadają położeniowym zawrotom głowy, prawidłowo dobrany manewr repozycyjny może przynieść bardzo szybką poprawę.

Literatura medyczna

• Saishoji Y. i wsp. Epley manoeuvre's efficacy for benign paroxysmal positional vertigo in primary-care and subspecialty settings: a systematic review and meta-analysis. BMC Primary Care, 2023.

• Khoujah D. i wsp. Epley maneuver for benign paroxysmal positional vertigo: Evidence synthesis for guidelines for reasonable and appropriate care in the emergency department. Academic Emergency Medicine, 2023.

• van Duijn JG i wsp. Rapid Systematic Review of the Epley Maneuver for Treating Posterior Canal Benign Paroxysmal Positional Vertigo. Otolaryngology–Head and Neck Surgery, 2014.

• Reinink H. i wsp. Rapid Systematic Review of Repeated Application of the Epley Maneuver for Treating Posterior BPPV. Otolaryngology–Head and Neck Surgery, 2014.

• Wegner I. i wsp. Rapid Systematic Review of the Epley Maneuver versus Vestibular Rehabilitation for Benign Paroxysmal Positional Vertigo. Otolaryngology–Head and Neck Surgery, 2014.

• von Brevern M. i wsp. Benign paroxysmal positional vertigo: Diagnostic criteria. Consensus document of the Committee for the Classification of Vestibular Disorders of the Bárány Society. Journal of Vestibular Research.

12-100 Szczytno, ul Sienkiewicza 2/1

terapil.fizjoterapia@gmail.com

793 022 011

Terapil-

Fizjoterapia